Encyklopedia kamieni
Howlit
Biały minerał boru o szarych żyłkach, miękki i tani – najczęściej spotykany jako barwiona imitacja turkusu i lapis lazuli.
Zdjęcie: Octoberwoodland · licencja CC BY-SA 4.0 · źródło
O kamieniu
Howlit to uwodniony krzemianoboran wapnia o wzorze Ca₂B₅SiO₉(OH)₅, krystalizujący w układzie jednoskośnym. Wyraźnie wykształcone kryształy są tu rzadkością – minerał niemal zawsze tworzy zbite, ziarniste konkrecje i bulwy o wielkości od orzecha do kilkudziesięciu centymetrów. Powstaje w osadowych złożach ewaporatowych, w towarzystwie gipsu, anhydrytu i innych minerałów boru, jako produkt przeobrażeń solanek bogatych w ten pierwiastek. Po raz pierwszy opisano go w 1868 roku w gipsowych kamieniołomach Nowej Szkocji, a nazwę nadano na cześć kanadyjskiego geologa Henry'ego How.
W stanie naturalnym howlit jest kredowobiały lub lekko kremowy, a jego znakiem rozpoznawczym są ciemnoszare i czarne żyłki tlenków manganu oraz żelaza, tworzące na powierzchni pajęczynę bardzo podobną do matrycy turkusu. Materiał jest nieprzezroczysty, o matowym lub woskowym połysku po wypolerowaniu. Struktura jest przy tym drobnoporowata i wyjątkowo chłonna, co nie daje żadnych efektów optycznych, za to sprawia, że kamień wchłania barwniki równomiernie i głęboko – i to właśnie ta jedna cecha zbudowała całą jego pozycję rynkową.
Handlowo howlit występuje w dwóch postaciach. Pierwsza to materiał naturalny, biały z szarą siatką, sprzedawany na sznurach kul i w kaboszonach do biżuterii srebrnej. Druga, znacznie liczniejsza, to howlit barwiony: intensywnie niebieski udaje turkus i bywa nazywany „turkwenitem”, „howlitem turkusowym” albo, całkiem już nieuczciwie, „białym turkusem”, a ciemnoniebieski z domieszką złotego pigmentu podszywa się pod lapis lazuli. Spotyka się też wersje czerwone, zielone i fioletowe, oferowane pod fantazyjnymi nazwami. Żadna z nich nie ma odpowiednika w naturze.
Najważniejsze złoża leżą w Kanadzie, w Nowej Szkocji i Ontario, oraz w Kalifornii, gdzie w rejonie Doliny Śmierci i Tick Canyon wydobywano bulwy ważące setki kilogramów; materiał znany jest także z Meksyku i z Uralu. Surowca jest dużo i jest tani, dlatego howlit trafia głównie do biżuterii masowej, sznurów, breloków i drobnych figurek. Ceny liczy się w złotówkach za sznur, nie za karat, a wartość podnosi wyłącznie wyjątkowo kontrastowy rysunek żyłek albo staranna oprawa jubilerska.
Kupując „turkus” w podejrzanie niskiej cenie, sprawdź trzy rzeczy. Po pierwsze twardość: howlit rysuje się stalowym nożykiem, prawdziwy turkus już nie. Po drugie krawędzie otworów w koralikach – barwnik zwykle wnika płytko i w miejscu wiercenia widać białe wnętrze. Po trzecie test wacikiem z acetonem, przyłożonym w niewidocznym miejscu: z tanio barwionego howlitu zejdzie część koloru. Uczciwy sprzedawca zawsze deklaruje barwienie. Naturalny biały materiał warto wybierać z wyrazistą, nieprzerwaną siatką i bez wykruszeń.
Znaczenie i legendy
Howlit nie ma za sobą starych legend – nie znała go ani starożytność, ani średniowiecze – więc całą jego symbolikę zbudowano współcześnie, głównie w literaturze new age od lat 70. XX wieku. Skojarzenia narzuciła sama biel: cisza, spokój, chłodna przejrzystość myśli. W tej tradycji howlit bywa nazywany kamieniem cierpliwości i uważnego słuchania, a szare żyłki interpretuje się jako obraz porządkowania rozproszonych myśli.
Litoterapia, nurt bez potwierdzenia naukowego, przypisuje mu wyciszanie nadmiaru bodźców i wspieranie medytacji; zwyczajowo kładzie się go pod poduszką albo trzyma w dłoni podczas ćwiczeń oddechowych. W tym samym nurcie łączy się go z czakrą korony i trzeciego oka, a więc z obszarami kojarzonymi z uspokojeniem umysłu i wglądem. Warto powtórzyć, że mowa tu o wierzeniach i zwyczajach, nie o właściwościach potwierdzonych badaniami.
W astrologii popularnej biel i chłodny ton kamienia wiążą go z Księżycem i żywiołem wody. Wskazuje się go Bliźniętom, którym ma sprzyjać w porządkowaniu myśli i słów, oraz Rakowi – jako kamień domowego spokoju. Numerologia łączy howlit z dwójką, liczbą Księżyca, wrażliwości i współpracy, poleca go więc osobom pracującym w zespołach i w relacjach.
Hasła najczęściej wiązane z howlitem w tej tradycji to:
- spokój i wyciszenie przed snem
- równowaga emocjonalna i cierpliwość w sporach
- skupienie podczas nauki i medytacji
- symboliczna czysta karta i nowy początek
Historia i ciekawostki
Howlit jest w gemmologii przybyszem stosunkowo świeżym. Odkrył go w 1868 roku Henry How, chemik i geolog z Nowej Szkocji, wezwany przez właścicieli kamieniołomu gipsu w Windsorze, którym twardy biały minerał niszczył narzędzia. How opisał go jako „krzemianoboran wapnia”, a formalną nazwę howlite nadał mu rok później James Dwight Dana. Przez kolejne dekady minerał interesował wyłącznie mineralogów i przemysł, jako lokalne źródło boru.
Kariera ozdobna zaczęła się w latach 50. i 60. XX wieku w Stanach Zjednoczonych, gdy moda na biżuterię w stylu Indian Południowego Zachodu wywindowała ceny turkusu. Warsztaty z Kalifornii i Arizony zaczęły wtedy masowo barwić tani, miejscowy howlit na niebiesko. Materiał był łudząco podobny, łatwy w obróbce i dostępny w bryłach, z których dało się ciąć duże kaboszony – w krótkim czasie zalał rynek pamiątkarski, a potem światowy handel półfabrykatami.
Bliźniaczym materiałem jest magnezyt, MgCO₃ – również biały, również żyłkowany i również masowo barwiony. Odróżnia go reakcja z kwasem i nieco inna gęstość, ale w gotowym naszyjniku obu minerałów nie sposób rozdzielić bez badania, dlatego sznury z bazarów bywają mieszanką jednego i drugiego. Muzea i pracownie konserwatorskie zaczęły w ostatnich latach katalogować barwiony howlit jako osobny materiał XX wieku, świadectwo mody na biżuterię etniczną.
Dla kogo
Komu ten kamień przypisuje tradycja jubilerska i astrologiczna.
- Planeta
- Księżyc
- Żywioł
- Woda
- Liczby numerologiczne
- 2
Pielęgnacja
Howlit ma zaledwie 3–3,5 w skali Mohsa i porowatą strukturę, więc rysuje się niemal wszystkim – przechowuj go osobno od twardszych kamieni. Myj wyłącznie letnią wodą z odrobiną łagodnego mydła i od razu osuszaj; nigdy nie używaj myjki ultradźwiękowej ani pary. Kamienie barwione trzymaj z dala od słońca, perfum, lakieru do włosów i acetonu, bo pigment blaknie i schodzi. Zdejmuj biżuterię przed kąpielą i sprzątaniem.
Galeria
Howlit
Zdjęcie: Octoberwoodland · licencja CC BY-SA 4.0 · źródło
Najczęstsze pytania
Czy howlit nadaje się do codziennego noszenia?
Raczej nie w pierścionku ani bransolecie. Twardość 3–3,5 sprawia, że powierzchnia szybko matowieje od zadrapań, więc kamień najlepiej sprawdza się w kolczykach, wisiorkach i naszyjnikach noszonych okazjonalnie.
Jak odróżnić barwiony howlit od turkusu?
Howlit jest znacznie miększy i rysuje go stalowy nożyk, a przy otworach koralików często widać białe, niezabarwione wnętrze. Wacik z acetonem przyłożony w niewidocznym miejscu zwykle zabiera część pigmentu.
Dlaczego niebieski howlit jest tak tani?
Bo surowiec jest pospolity, wydobywany w dużych bulwach i łatwy w obróbce, a barwienie kosztuje grosze. Cena odzwierciedla materiał i pracę, nie rzadkość, i zawsze powinna iść w parze z jasną informacją o barwieniu.