Koral

Koral jest jednym z najstarszych amuletów ochronnych basenu Morza Śródziemnego. W tradycji włoskiej gałązkę koralu, przycinaną w kształt różka zwanego cornicello, wieszano nad kołyską i wpinano dzieciom w ubranie, by odwrócić „złe spojrzenie”. Zwyczaj jest tak trwały, że przetrwał w Neapolu do dziś, a jego ślady widać w malarstwie renesansowym: na obrazach Piera della Francesca i Andrei Mantegny Dzieciątko nosi koralowy naszyjnik, będący zarazem znakiem opieki i zapowiedzią męki.

W astrologii wedyjskiej koral, zwany moonga, jest kamieniem Marsa i tradycyjnie zakłada się go we wtorek – dzień tej planety. Stąd przypisanie do znaków barana i skorpiona oraz do liczby dziewięć w numerologii, także wiązanej z Marsem. Ponieważ jednak koral rodzi się w morzu, popularne poradniki litoterapii (nurtu bez potwierdzenia naukowego) łączą go z żywiołem wody oraz z czakrami korzenia i sakralną, widząc w nim symbol witalności zakorzenionej w emocjach.

Najczęściej przypisywane mu znaczenia to:

• ochrona – zwłaszcza dzieci, podróżnych i rybaków;
• odwaga – w tradycji ludowej koral „dodawał animuszu” przed trudną wyprawą;
• miłość i płodność – sznury korali bywały elementem posagu i prezentem ślubnym.

Średniowieczne lapidaria, z traktatem Marboda z Rennes na czele, przypisywały koralowi zdolność uspokajania burz i odpędzania złych snów; dawniej wierzono także, że kamień blednie, gdy jego właściciela spotyka nieszczęście. To oczywiście wyłącznie folklor – barwa koralu blaknie od kwasów i światła, nie od losu. W Polsce sznury korali były przez wieki symbolem statusu i tożsamości: nosiły je krakowianki i łowiczanki, a bogaty sznur traktowano jak lokatę kapitału przechodzącą z matki na córkę.

Koral towarzyszy człowiekowi od paleolitu – gałązki i przewiercone paciorki znajdowano w grobach z całej Europy, długo przed pojawieniem się metali szlachetnych. Grecy tłumaczyli jego pochodzenie mitem: Perseusz miał położyć odciętą głowę Meduzy na morskich glonach, a te, przesiąknięte krwią Gorgony, skamieniały w czerwone krzewy. Opowieść zapisał Owidiusz w „Metamorfozach”, a średniowieczne bestiariusze powtarzały ją jako wyjaśnienie, dlaczego koral pod wodą jest miękki, a na powietrzu twardnieje.

W Rzymie gałązkę koralu wpinano dzieciom obok amuletu bulla. Ten sam gest przetrwał w Europie chrześcijańskiej, a od XIX wieku koral stał się filarem przemysłu jubilerskiego w Torre del Greco. Pierwszą manufakturę otworzył tam w 1805 roku Paolo Bartolomeo Martin, a w epoce wiktoriańskiej miasteczko zaopatrywało w kamee, broszki i sznury kulek pół Europy. Wtedy też ustalił się kanon form, które do dziś kojarzymy z koralową biżuterią.

Drugim biegunem świata koralu jest Japonia. Połowy u wybrzeży prefektury Kochi ruszyły w XIX wieku i szybko dały początek własnej szkole rzeźbiarskiej – koral trafiał do ozdób kanzashi, netsuke i figurek eksportowanych na Zachód. Po pierwszej wojnie światowej dołączył Tajwan, a materiał pacyficzny, jaśniejszy i większy od śródziemnomorskiego, zdominował wyrób kulek. Dziś oba obszary łowią pod ścisłym nadzorem, z limitami połowowymi i zakazami dla części łowisk.

Ostatnie półwiecze to historia kurczenia się zasobów. Nadmierna eksploatacja Morza Śródziemnego, niszczące metody trałowania i powolny wzrost kolonii sprawiły, że koral szlachetny objęto ochroną, a stare wyroby – wiktoriańskie kamee czy przedwojenne sznury – stały się osobną, cenioną kategorią rynku antykwarycznego. Kolekcjonerzy szukają w nich barwy „sangue di bue”, czyli wołowej krwi, uznawanej za najgłębszą i najbardziej pożądaną odmianę czerwieni.