Rubelit

Turmaliny weszły do europejskiej symboliki późno, bo dopiero w XVIII wieku, i od początku kojarzono je z twórczą energią oraz emocjami. Rubelit, jako odmiana czerwona i różowa, w literaturze poradnikowej opisywany jest jako kamień pasji i serdecznej odwagi, łączący łagodność różu z żywiołowością czerwieni. To skojarzenia czysto kulturowe, wynikające z barwy, a nie z jakichkolwiek stwierdzonych właściwości minerału.

W astrologii popularnej turmalin jest kamieniem miesiąca października, dlatego rubelit przypisuje się przede wszystkim Wadze i Skorpionowi. Wskazywanym patronem jest Wenus, a żywiołem ogień, co ma oddawać jego dwoistość: wenusjańska barwa przy ognistym nasyceniu. Numerologia łączy Wenus z szóstką, czytaną jako harmonia i troska o relacje. W systemach czakr rubelit umieszcza się przy czakrze serca, a przy najciemniejszych okazach także przy czakrze korzenia.

Litoterapia, nurt bez potwierdzenia naukowego, wiąże rubelit z hasłami odwagi w bliskości, twórczego zapału i odzyskiwania entuzjazmu. Podobnie jak w przypadku innych kamieni, wszystkie te opisy należy traktować jako tradycję i element kultury, a nie jako informację o działaniu na człowieka. Ciekawostką jest, że turmalinom przypisywano znaczenia także z powodów całkiem fizycznych: kryształy naelektryzowane po ogrzaniu przyciągają popiół i drobiny kurzu, co dawniej uchodziło za dowód ich mocy.

W kulturze chińskiej różowe turmaliny miały szczególny status dzięki cesarzowej wdowie Cixi, która kolekcjonowała je i kazała z nich wykonywać guziki, rzeźby i ozdoby nagrobne. To właśnie jej upodobanie zbudowało symboliczne skojarzenie różowego turmalinu z dostojeństwem i długowiecznością, a przy okazji uratowało w XIX wieku kalifornijski przemysł wydobywczy.

Turmaliny docierały do Europy w XVI i XVII wieku wraz z ładunkami z Cejlonu, ale długo mylono je z rubinami, spinelami i szmaragdami. Dopiero w XVIII wieku holenderscy kupcy zauważyli, że ogrzany kryształ przyciąga popiół z fajki, i nadali mu przydomek aschentrekker, czyli wyciągacz popiołu. Zjawisko to opisano później jako piroelektryczność i to właśnie turmalin był minerałem, na którym badano ją po raz pierwszy.

W XIX wieku ważnym ośrodkiem stały się Stany Zjednoczone. W 1820 roku dwaj uczniowie znaleźli turmaliny w Mount Mica w stanie Maine, a pod koniec stulecia ruszyły kopalnie w hrabstwie San Diego w Kalifornii, przede wszystkim Himalaya w Mesa Grande. Ich produkcja szła w ogromnej części na eksport do Chin, gdzie różowe turmaliny cieszyły się wyjątkowym popytem.

W XX wieku ciężar produkcji przesunął się do Brazylii, gdzie pegmatyty Minas Gerais dostarczyły zarówno gigantycznych kryształów rubelitu, jak i większości materiału do biżuterii masowej. Kolejnym przełomem były lata dziewięćdziesiąte i odkrycia w Mozambiku oraz Nigerii, które obniżyły ceny i uczyniły rubelit kamieniem dostępnym poza segmentem luksusowym.

Współcześnie rubelit ma ugruntowaną pozycję jako kamień pierścionkowy i naszyjnikowy, ceniony za barwę bliską rubinowi przy nieporównanie niższej cenie. Rynek dobrze rozróżnia jednak dwa światy: masowy materiał różowy z Afryki i pojedyncze, czyste kamienie brazylijskie o intensywnej czerwieni.